Raport nt. edukacji europejskiej

Wstęp

Sprawa przystąpienia Polski do Unii Europejskiej a także szerzej pojmowana problematyka integracji europejskiej jest przedmiotem zainteresowania zarówno Sejmu Rzeczypospolitej, Rządu RP i jego ministerstw, a także tematem ogólnonarodowej debaty społecznej prowadzonej w mass mediach i w życiu codziennym Polaków. Przedmiotem niniejszej pracy jest przedstawienie roli Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej, Ministerstwa Edukacji Narodowej, ośrodków metodycznych, pozarządowych organizacji proeuropejskich w procesie edukacji europejskiej, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeby jest prowadzenia w polskich szkołach. Zostanie omówiona rola i miejsce edukacji europejskiej w polskiej szkole, w tym działania zarówno rządowe jak i organizacji pozarządowych. W dalszej części zostaną zaprezentowane aspekty metodyczne działalności klubu europejskiego, istota szkolnego klubu europejskiego, jego cele, sposoby realizacji zadań. W niniejszym rozdziale zostanie przedstawiona analiza ankiet na temat współpracy zagranicznej wypełnionych przez szkoły podstawowe, gimnazjalne i średnie województwa małopolskiego udostępnionych mi przez Kuratorium Oświaty, za co pragnę podziękować. Badanie takie przeprowadziło małopolskie Kuratorium Oświaty w drugim semestrze roku szkolnego 1999/2000. Praktyczny aspekt niniejszej pracy zawiera się w zamieszczeniu adresów i informacji kontaktowych instytucji wspierających działalność klubów europejskich, które są zródłem wsparcia merytorycznego i organizacyjnego podejmowanych przez nie działań. Omówione aspekty metodyczne służyć mogą każdej szkole małopolskiej we wprowadzeniu edukacji europejskiej do programów zajęć lekcyjnych i pozalekcyjnych.

Edukacja europejska w polskiej szkole

Narodowa Strategia Integracji w części VII poświęconej działaniom informacyjnym w punkcie 7.2. mówi, że "podstawowym celem strategii informacyjnej jest utrzymanie i racjonalizowanie trwałego poparcia społeczeństwa polskiego dla naszego członkostwa w UE" oraz że działania te będą nakierowane m.in. na "wprowadzanie problematyki integracji europejskiej do powszechnego systemu edukacji narodowej, w tym szkolnictwa wszystkich szczebli" . Stąd też widoczne są różne formy wsparcia szkół w procesie edukacji europejskiej zarówno ze strony rządowej jak i pozarządowej. Jedną z głównych form edukacji europejskiej są szkolne klubu europejskie. W Polsce w Urzędzie Komitetu Integracji Europejskiej aktualnie zgłoszonych jest ponad 400 takich klubów a ich adresy są dostępne na stronie internetowej Centrum Informacji Europejskiej (www.cie.gov.pl). Pomysł tworzenia klubów europejskich narodził się w Portugalii w odpowiedzi na potrzebę szerszego wprowadzania tematyki europejskiej do tematyki nauczania szkolnego w ramach programu europejskiego wymiaru edukacji. Zadanie to miało się realizować poprzez kształtowanie świadomości europejskiej już u najmłodszych obywateli. Ważne jest by członkostwo w klubie europejskim było dobrowolne, a także by uczniowie mieli swój udział w zakładaniu klubu od samego początku. Potrzebna będzie zgoda dyrekcji szkoły bądź rady pedagogicznej. Informacja o pomyśle założenia klubu i terminie spotkania założycielskiego powinna być w szkole dobrze ogłoszona. Pomocnym tu będzie radiowęzeł, należy rozwiesić na terenie szkoły plakaty a dyżurny (gospodarz) szkoły winien odczytać we wszystkich klasach komunikat w tej sprawie. Klub może opracować regulamin (statut) wskazujący prawa i obowiązki członków, wzór legitymacji członkowskiej, posiadać własne logo - w tym celu można ogłosić otwarty konkurs plastyczny. Wiele klubów prowadzi własną kronikę. W ramach danego klubu można wydzielić zespoły robocze, np. do spraw zbierania materiałów (biblioteczka klubowa), do spraw pozyskiwania sponsorów, kontaktów zewnętrznych (konsulat, media), do spraw wymian młodzieżowych. Na początku każdego roku szkolnego dobrze jest określić plan pracy klubowej. Różnorodność form pracy klubu europejskiego obrazuje Rys. 1.

Rys. 1. Przykłady działalności klubów europejskich
źródło: M. Belard, Kluby Europejskie, Rada Współpracy Kulturalnej Rady Europy [w:] Forum Młoda Europa. Kluby Europejskie, Urząd Rady Ministrów, Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Integracji Europejskiej i pomocy zagranicznej, Warszawa 1996, s. 82

Zwłaszcza w małych gminach nieodzowna jest współpraca klubu z władzami lokalnymi, często kluby takie stają się ogniskiem działalności kulturalnej. Należy zwrócić uwagę, że zaangażowanie nauczycieli w działalność klubów rzadko wiąże się z gratyfikacją finansową za ten wkład pracy, stąd też istotna jest rola dyrekcji i wspierających działalność klubu rodziców. Aktywna działalność w szkolnym klubie europejskim jest dla ucznia kształcąca nie tylko w zakresie samej wiedzy europejskiej, ale także poprzez różnorodność działań organizacyjnych (pozyskiwanie sponsorów, współpraca z prasą , radiem i telewizją, nabieranie umiejętności dziennikarskich, promocja własnej twórczości). i przez to jest elementem budowania kariery społeczno-zawodowej. Przykładową tematykę zajęć dla szkolnego klubu europejskiego przedstawiono poniżej.

źródło: M. Belard, Kluby Europejskie, Rada Współpracy Kulturalnej Rady Europy [w:] Forum Młoda Europa. Kluby Europejskie, Urząd Rady Ministrów, Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Integracji Europejskiej i pomocy zagranicznej, Warszawa 1996, s. 89-113

Ważnym elementem pracy klubu jest wymiana własnych materiałów z innymi organizacjami - dotyczy to pomysłów na bieżącą działalność i form pracy. Działalność szkolnego klubu europejska jest uwarunkowana m.in. następującymi czynnikami:

     Funkcjonowanie klubów europejskich ma bezpośredni wpływ n aspołeczną debatę na temat członkostwa Polski w Unii Europejskiej, co odbywa się przez rozmowy uczniów z rodzicami, udział członków rodzin uczniów w imprezach typu dzień europejski, a także przez prasę , radio i telewizję, które - jak wskazują wyniki ankiet - chętnie informują o działalności klubów europejskich.
     Najprostszą formą działalności klubów europejskich w szkołach jest grupa nieformalna w postaci koła zainteresowań. Chęć pozyskania środków na działalność wymaga wtedy współpraca z innym zarejestrowanym stowarzyszeniem (fundacją) względnie podmiotem występującym o środki będzie szkoła. Jest również możliwa rejestracja klubu jako stowarzyszenia. Korzyściami wynikającymi z takiego rozwiązania jest niezależność od innych instytucji oraz możliwość niezależnego ubiegania się o dotacje do różnych podmiotów, takich jak Urząd Komitetu Integracji Europejskiej, Ministerstwo Edukacji Europejskiej, urzędy gmin, urząd wojewódzki, urząd marszałkowski, fundacje itp. Ujemną stroną takiego rozwiązanie są koszty opłat sądowych i skarbowych, czasochłonność rejestracji, konieczność prowadzenia ksiąg rachunkowych zgodnie z ustawą o rachunkowości, w tym corocznego sporządzania i składania deklaracji bilansu i rachunku wyników, co dotyczy też stowarzyszeń nieprowadzących działalności gospodarczej. Ponadto barierą w formalizowaniu klubu europejskiego jest minimalny wiek uczniów, który umożliwia założenie i członkostwo w stowarzyszeniu, wymagany przez ustawę prawo o stowarzyszeniach.
     Należy więc uznać, że najlepszą formą działalności klubu europejskiego w szkole jest - zwłaszcza w szkołach podstawowych i gimnazjalnych - grupa nieformalna (kółko zainteresowań) działające pod opieką nauczyciela (bądź kilku opiekunów) za aprobata dyrekcji względnie rady pedagogicznej szkoły. Za takim rozwiązaniem przemawia również fakt, że ostatnio pojawiają się m.in. w Urzędzie Komitetu Integracji Europejskiej możliwości dofinansowania tego typu klubów szkolnych.
     Szkolne kluby europejskie z Małopolski chętnie odwiedzają instytucje europejskie, które mają swe siedziby głównie w Krakowie (patrz Tabl. 2.)

źródło: materiał Krakowskiego Klubu Europejskiego

Prezentacja badań

W niniejszym rozdziale zostanie przedstawiona analiza ankiet na temat współpracy zagranicznej wypełnionych przez szkoły podstawowe, gimnazjalne i średnie województwa małopolskiego udostępnionych mi przez Kuratorium Oświaty, za co pragnę podziękować. Badanie takie przeprowadziło małopolskie Kuratorium Oświaty w drugim semestrze roku szkolnego 1999/2000. Spośród rozesłanych 2500 ankiet aktualnie zwrócono 650 wypełnionych ankiet.
Struktura ankiety przedstawia się następująco:

• Część I. Informacje podstawowe:

nazwa, typ i adres szkoły, nazwiska nauczycieli koordynujących współpracę zagraniczną, położenie szkoły (miejska, wiejska, podmiejska), ilość nauczycieli, ilość uczniów, ilość nauczycieli z podaniem liczby nauczycieli posługujących się biernie bądź czynnie językami obcymi, wykaz języków nauczanych w szkole

• Część II. Współpraca zagraniczna - sprawozdanie za 1999 rok:

nauczyciele cudzoziemcy pracujący w szkole, wyjazdy nauczycieli i uczniów za granicę, przyjazdy cudzoziemców do polskich szkół, udział szkoły w europejskich programach edukacyjnych (Socrates, Leonardo da Vinci, Młodzież dla Europy), udział nauczycieli w europejskich programach edukacyjnych (Socrates, Leonardo da Vinci, Młodzież dla Europy)

• Część III. Edukacja europejska:

udział uczniów w olimpiadach i konkursach dotyczących integracji europejskiej, istnienie i działalność klubu europejskiego, działania prowadzone w szkole związane z edukacją europejską (dzień europejski, gazetka, konkursy), udział nauczycieli w szkoleniu w ramach Programu Sierra-Pakiet Edukacyjny Integracja Europejska i wykorzystanie pakietu edukacyjnego >>Europa na co dzień<<

• Część IV. Partnerzy zagraniczni:

posiadanie przez szkołę partnerów zagranicznych, formy współpracy zagranicznej, zainteresowanie szkoły pozyskaniem partnera zagranicznego, oczekiwania co do zakresu tematycznego współpracy.

Przykładowe formy współpracy klubu europejskiego z rządowymi i pozarządowymi instytucjami proeuropejskimi przedstawiono poniżej.

Szkolny Klub Europejski przy Zespole Szkół w Dobczycach powstał 01.04.1998 r. i liczy 28 członków. Zasady przyjmowania nowych członków:

• wysoka średnia,

• dobra znajomość języka angielskiego lub niemieckiego,

• przejawianie aktywności w życiu szkoły.

Klub posiada własną kronikę. Cele i zadania klubu to:

• propagowanie wśród młodzieży wiedzy na temat Europy poprzez organizowanie spotkań informacyjnych,

• wymiana doświadczeń z innymi klubami europejskimi,

• gromadzenie aktualnych informacji dotyczących wiedzy o Polsce i świecie.

Doświadczenia:

• XII.1997 r. : udział w "Warsztatach dla animatorów szkolnych klubów europejskich", organizowanych w Krakowie przez stowarzyszenie Krakowski Klub Europejski,

• V.1998 r.: szkolenie dla członków klubów europejskich w Szczyrku dotyczące międzynarodowej wymiany młodzieży,

• X.1998 r.: uczestnictwo w konferencji "Integracja europejska - młodzież a region" w Międzygórzu,

• X. 1998 r.: szkolenie w Zawoi na temat działalności instytucji europejskich,

• XII.1998 r.: szkolenie w Dobczycach na podobny temat,

• I.1999 r. seminarium szkoleniowe "ABC Europy - Młodzież dla Europy" w Błażejewku,

• II.1999 r.: udział w Warsztatach "Młodzież dla Europy" w Kudowie Zdroju,

• III.1999 r.: uczestnictwo w konferencji "Europa otwartych drzwi" w Polanicy-Zdroju,

• III.1999 r. szkolenie pt. "Liderzy Rzeczypospolitej" w Dębem koło Warszawy,

• III.1999 r.: seminarium szkoleniowe zorganizowane przez Stowarzyszenie Europa 2000 z okazji wstąpienia Polski do NATO,

• III.1999 r.: udział w drugiej sesji informacyjno-edukacyjnej pt. "Integracja Polski z Unią Europejski - co każdy Polak wiedzieć powinien", Warszawa kancelaria Premiera,

• IV.1999 r. prezentacja dorobku klubu podczas "Okrągłego stołu" klubów europejskich w sali Sejmu RP,

• V.1999 r.: uczestnictwo w 6. Polskich Spotkaniach Europejskich,

• V.1999 r.: "łączenie przyjemnego z pożytecznym" czyli szkolenia dla liderów szkolnych klubów europejskich w Wiśle,

• V.1999 r.: przeprowadzenie warsztatów w szkole podstawowej w Dobczycach nt. naszych powiązań z Europą w życiu codziennym (przy współudziale Radosława Ciszewskiego z Polskiej Fundacji im. Roberta Schumana),

• VI. 1999 r.: klub europejski w "Gazecie Myślenickiej",

• VI. 1999 r.: uczestnictwo w konferencji pt. "Bieszczadzka droga do zjednoczenia Europy",

• IX. 1999r.: udział przewodniczącej klubu Moniki Smatras w konferencji "O uśmiech dziecka w nowym tysiącleciu", zorganizowanej z inicjatywy pani Jolanty Kwaśniewskiej.

Działalność:

• X.1998 r.: zorganizowanie wystawy poświęconej Niemcom - jednemu z członków UE,zaproszenie Pana Bernarda Bińczyckiego Prezydenta KKE, Macieja Wicherka Dyrektora ECM, oraz dwóch szkolnych klubów europejskich z Krakowa,

• X.1998 r,: udział w drugiej edycji małopolskiego Turnieju Europejskiego, organizowanie na terenie szkoły konkursów o tematyce europejskiej, przygotowanie projektów spotkań edukacyjnych w szkołach podstawowych w powiecie myślenickim, organizowanie spotkań informacyjnych dla członków klubu, przygotowanie stosika prezentującego klub podczas "Dni otwartych" szkoły, współpraca z "Donosocielem"- pismem Europejskiego Centrum Młodzieży.

źródło: materiał klubu europejskiego przy Zespole Szkół w Dobczycach.


Wnioski dotyczące szkół małopolskich biorących udział w badaniu (na podstawie wypełnionych ankiet):

• szkoły chcą współpracy zagranicznej partnerów zagranicznych, korespondencja, wymiana młodzieży, praktyki rolnicze, przy czym taką chęć wyrażają zarówno szkoły miejskie jak i wiejskie

• zarówno dyrektorzy szkół jak i nauczyciele posiadają świadomość potrzeby prowadzenia edukacji europejskiej i zasadniczo wspierają zakładanie i działalność szkolnych klubów europejskich

• klub europejskie funkcjonują w wielu szkołach wiejskich

• współpraca zagraniczna szkól małopolskich jest nawiązywana w zasadzie wyłącznie z krajami Europy Zachodniej.

Sojusznicy