Szkolne Kluby Europejskie - co to jest?

Przedmiotem niniejszej tekstu jest przedstawienie roli Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej, Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu, ośrodków metodycznych, pozarządowych organizacji proeuropejskich w procesie edukacji europejskiej, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeby jest prowadzenia w polskich szkołach. Zostanie w nim omówiona rola i miejsce edukacji europejskiej w polskiej szkole, w tym działania zarówno rządowe jak i organizacji pozarządowych. Zostaną zaprezentowane aspekty metodyczne działalności klubu europejskiego, istota szkolnego klubu europejskiego, jego cele, sposoby realizacji zadań. Zostanie przedstawiona analiza ankiet na temat współpracy zagranicznej wypełnionych przez szkoły podstawowe, gimnazjalne i ponadgimnazjalne województwa małopolskiego w ramach badania przeprowadzonego przez Kuratorium Oświaty. Zostaną zamieszczone adresy i informacje kontaktowe instytucji wspierających działalność klubów europejskich, które są źródłem wsparcia merytorycznego i organizacyjnego podejmowanych przez nie działań. Omówione aspekty metodyczne służyć mogą każdej szkole małopolskiej we wprowadzeniu edukacji europejskiej do programów zajęć lekcyjnych i pozalekcyjnych.

Edukacja europejska w polskiej szkole.

Narodowa Strategia Integracji w części VII poświęconej działaniom informacyjnym w punkcie 7.2. mówi, że "podstawowym celem strategii informacyjnej jest utrzymanie i racjonalizowanie trwałego poparcia społeczeństwa polskiego dla naszego członkostwa w UE" oraz że działania te będą nakierowane m.in. na "wprowadzanie problematyki integracji europejskiej do powszechnego systemu edukacji narodowej, w tym szkolnictwa wszystkich szczebli" (Narodowa Strategia Integracji , Monitor Integracji Europejskiej, wydanie specjalne, Komitet Integracji Europejskiej, Warszawa styczeń 1997, s. 64 ). Stąd też widoczne są różne formy wsparcia szkół w procesie edukacji europejskiej zarówno ze strony rządowej jak i pozarządowej. Jedną z głównych form edukacji europejskiej są szkolne klubu europejskie. W Polsce w Urzędzie Komitetu Integracji Europejskiej aktualnie zgłoszonych jest ponad 400 takich klubów a ich adresy są dostępne na stronie internetowej Centrum Informacji Europejskiej (www.cie.gov.pl).

Pomysł tworzenia klubów europejskich narodził się w Portugalii w odpowiedzi na potrzebę szerszego wprowadzania tematyki europejskiej do tematyki nauczania szkolnego w ramach programu europejskiego wymiaru edukacji. Zadanie to miało się realizować poprzez kształtowanie świadomości europejskiej już u najmłodszych obywateli.

Ważne jest by członkostwo w klubie europejskim było dobrowolne, a także by uczniowie mieli swój udział w zakładaniu klubu od samego początku. Potrzebna będzie zgoda dyrekcji szkoły bądź rady pedagogicznej. Informacja o pomyśle założenia klubu i terminie spotkania założycielskiego powinna być w szkole dobrze ogłoszona. Pomocnym tu będzie radiowęzeł, należy rozwiesić na terenie szkoły plakaty a dyżurny (gospodarz) szkoły winien odczytać we wszystkich klasach komunikat w tej sprawie. Klub może opracować regulamin (statut) wskazujący prawa i obowiązki członków, wzór legitymacji członkowskiej, posiadać własne logo - w tym celu można ogłosić otwarty konkurs plastyczny. Wiele klubów prowadzi własną kronikę. W ramach danego klubu można wydzielić zespoły robocze, np. do spraw zbierania materiałów (biblioteczka klubowa), do spraw pozyskiwania sponsorów, kontaktów zewnętrznych (konsulat, media), do spraw wymian młodzieżowych. Na początku każdego roku szkolnego dobrze jest określić plan pracy klubowej. Różnorodność form pracy klubu europejskiego obrazuje Rys. 1.

Zwłaszcza w małych gminach nieodzowna jest współpraca klubu z władzami lokalnymi, często kluby takie stają się ogniskiem działalności kulturalnej. Należy zwrócić uwagę, że zaangażowanie nauczycieli w działalność klubów rzadko wiąże się z gratyfikacją finansową za ten wkład pracy, stąd też istotna jest rola dyrekcji i wspierających działalność klubu rodziców.

Aktywna działalność w szkolnym klubie europejskim jest dla ucznia kształcąca nie tylko w zakresie samej wiedzy europejskiej, ale także poprzez różnorodność działań organizacyjnych (pozyskiwanie sponsorów, współpraca z prasą, radiem i telewizją, nabieranie umiejętności dziennikarskich, promocja własnej twórczości). i przez to jest elementem budowania kariery społeczno-zawodowej.

Funkcjonowanie klubów europejskich ma bezpośredni wpływ na aspołeczną debatę na temat członkostwa Polski w Unii Europejskiej, co odbywa się przez rozmowy uczniów z rodzicami, udział członków rodzin uczniów w imprezach typu dzień europejski, a także przez prasę, radio i telewizję, które - jak wskazują wyniki ankiet - chętnie informują o działalności klubów europejskich.

Najprostszą formą działalności klubów europejskich w szkołach jest grupa nieformalna w postaci koła zainteresowań. Chęć pozyskania środków na działalność wymaga wtedy współpraca z innym zarejestrowanym stowarzyszeniem (fundacją) względnie podmiotem występującym o środki będzie szkoła. Jest również możliwa rejestracja klubu jako stowarzyszenia. Korzyściami wynikającymi z takiego rozwiązania jest niezależność od innych instytucji oraz możliwość niezależnego ubiegania się o dotacje do różnych podmiotów, takich jak Urząd Komitetu Integracji Europejskiej, Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu, urząd gminy, urząd wojewódzki, urząd marszałkowski, fundacje itp. Ujemną stroną takiego rozwiązanie są koszty opłat sądowych i skarbowych, czasochłonność rejestracji, konieczność prowadzenia ksiąg rachunkowych zgodnie z ustawą o rachunkowości, w tym corocznego sporządzania i składania deklaracji bilansu i rachunku wyników, co dotyczy też stowarzyszeń nieprowadzących działalności gospodarczej. Ponadto barierą w formalizowaniu klubu europejskiego jest minimalny wiek uczniów, który umożliwia założenie i członkostwo w stowarzyszeniu, wymagany przez ustawę prawo o stowarzyszeniach.

Należy więc uznać, że najlepszą formą działalności klubu europejskiego w szkole jest - zwłaszcza w szkołach podstawowych i gimnazjalnych - grupa nieformalna (kółko zainteresowań) działające pod opieką nauczyciela (bądź kilku opiekunów) za aprobata dyrekcji względnie rady pedagogicznej szkoły. Za takim rozwiązaniem przemawia również fakt, że pojawiają się m.in. w Urzędzie Komitetu Integracji Europejskiej możliwości dofinansowania tego typu klubów szkolnych.

Szkolne kluby europejskie z Małopolski chętnie odwiedzają instytucje europejskie, które mają swe siedziby głównie w Krakowie (patrz Tabela 2.)

Prezentacja badań

Teraz zostanie przedstawiona analiza ankiet na temat współpracy zagranicznej wypełnionych przez szkoły podstawowe, gimnazjalne i średnie województwa małopolskiego udostępnionych mi przez Kuratorium Oświaty. Spośród rozesłanych 2500 ankiet zwrócono 650 wypełnionych ankiet.

Struktura ankiety przedstawia się następująco: